facebook pixel
شرح مجموعه:
پرسه‌ای در حوالی شعر و شاعری سرزمین کهنسال‌مان ایران؛ باشد که از رهگذر مرور بر احوال شاعران و ترنم شاعرانه‌های‌شان لحظات‌تان لبریز خیال‌انگیزترین و لطیف‌ترین کلمات موزون باشد.
پرسه

۵. مهدی اخوان‌ثالث

مهدی اخوان‌ثالث متخلص به م.امید متولد مشهد به سال ۱۳۰۷ شمسی است. 

دوران ابتدایی تا متوسطه تحصیل او در مشهد گذشت و از هنرستان صنعتی دیپلم گرفت. از دوران نوجوانی با وجود مخالفت پدرش، تار را در محضر سلیمان روح‌افزا آموخت و با مقام‌های موسیقی آشنا شد. پدر مهدی اما با شاعری مشکلی نداشت و از او حمایت کرد. چیزی نگذشت که مهدی اخوان‌ثالث سر از «انجمن ادبی خراسان» درآورد.

سال ۱۳۲۳، سال مهاجرت مهدی اخوان‌ثالث به تهران بود. در آنجا به معلمی پرداخت اما با ضوابط آموزش و پرورش کنار نمی‌آمد. این بود که تدریس را رها کرد و به طور جدی به کار‌های مطبوعاتی روی آورد و پس از آن زندگی‌اش را از طریق نوشته‌ها و شعرهایش تأمین می‌کرد.

مهدی اخوان‌ثالث
مهدی اخوان‌ثالث

با همه فراز و فرودها، شاعری جزئی از اخوان‌ثالث شده بود. در سال ۱۳۳۰ سرپرستی صفحه اول روزنامه جوانان دموکرات را بر عهده گرفت و همین سرآغاز آشنایی او با شاعران جوانی مانند احمد شاملو و نصرت رحمانی شد که بعد‌ها هر کدام جزو شاعران برجسته ایران شدند. او نخستین دفتر شعر خود را در قالب اشعار کلاسیک به نام ارغنون در همین سال منتشر کرد.

پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۳۲ دستگیر و روانۀ زندان شد. او در این زمان از امضای تعهدنامه جهت آزادی از زندان امتناع کرد و ناگزیر چند ماه در زندان ماند.

آشنایی اخوان‌ثالث با اشعار نیمایی باعث شد دفتر شعر بعدی‌اش را در این قالب بنویسد. «زمستان» دومین دفتر شعر اخوان‌ثالث و اولین دفتر شعر او در قالب نیمایی بود که در سال ۱۳۳۵ منتشر شد. 

سلامت را نمی‌خواهند پاسخ گفت،
سرها در گریبان است.
کسی سر بر نیارد کرد پاسخ گفتن و دیدار یاران را.
نگه جز پیش پا را دید نتواند،
که ره تاریک و لغزان است.
وگر دست محبت سوی کس یازی،
به اکراه آورد دست از بغل بیرون؛
که سرما سخت سوزان است …

در واقع هنر اخوان در آمیزش شعر کهن و سبک نیمایی و سوگ او بر گذشته، مجموعه‌ای خاص به وجود آورد که هنوز الهام بخش شاعران زیادی و عامل ماندگاری بسیاری از اشعارش همچون «زمستان» تا به امروز است.

سرودن مرثیه بلندبالایی مانند «زمستان» باعث شد او در همان سال ۱۳۳۵ با ابراهیم گلستان آشنا شود. این آشنایی آغاز دورۀ جدیدی در زندگی‌اش بود و باعث شد اخوان در «گلستان فیلم» که ابراهیم گلستان صاحب امتیازش بود، مشغول کار شود. او در این شرکت هم بر ضبط صدا و دوبله فیلم‌های مستند نظارت داشت و هم متن ترجمه‌ها را از لحاظ روانی و سادگی بررسی می‌کرد. در سال ۱۳۳۸ مجموعه شعر «آخر شاهنامه» را با هزینه خود و با همیاری ابراهیم گلستان منتشر کرد. این مجموعه، بسیاری از شعر‌های زیبای اخوان را در بر دارد.

… ما
فاتحان شهرهای رفته بر بادیم.
با صدایی ناتوان‌تر زان که بیرون آید از سینه،
راویان قصه‌های رفته از یادیم

هرچند اخوان‌ثالث کار سیاسی را کنار گذاشته بود، در ۱۳۴۴ به خاطر شعری باز به زندان افتاد. در زندان قصر، حبسیه‌هایی مانند مجموعه شعر در حیاط کوچک پاییز در زندان را سرود.

مدتی در رادیو برنامه ادبی داشت و در سال ۱۳۴۸ اخوان با توجه به تجربه کار در کارگاه ابراهیم گلستان، به تلویزیون آبادان دعوت شد و تا سال ۱۳۵۳ برای این تلویزیون برنامه می‌ساخت. او در سال ۱۳۵۶ برای تدریس به دانشگاه دعوت شد و شعر سامانیان و مشروطه به بعد را تدریس می‌کرد تا اینکه در سال ۱۳۵۸ برای همیشه تدریس را کنار گذاشت. 

آخرین سال عمرش از طرف خانه فرهنگ معاصر آلمان به این کشور دعوت شد. او در این سفر برای شعرخوانی به فرانسه، انگلیس، آلمان، دانمارک، سوئد و نروژ رفت. اخوان در  تیرماه ۱۳۶۹ به ایران و تهران بازگشت اما بلافاصله در بستر بیماری افتاد و سرانجام در شهریور سال ۱۳۶۹ درگذشت. جسد او به توس مشهد منتقل شد و در کنار مقبره فردوسی، شاعر سخن‌سرای فارسی، آرام گرفت. انگار آمدنش برای این بود که در وطن، «در کهن بوم و بر» آرام بگیرد.

برخی از آثار مهدی اخوان‌ثالث:

زمستان
آخر شاهنامه
از این اوستا
بدعت‌ها و بدایع نیما یوشیج،
دوزخ، اما سرد،
زندگی می‌گوید، اما باز باید زیست…
تو را‌ ای کهن بوم و بر دوست دارم

ماخذ:

Saeid Rezvani, “AKHAVAN-E SALESS, MEHDI,” Encyclopædia Iranica, online edition, 2016

شرح مجموعه:
پرسه‌ای در حوالی شعر و شاعری سرزمین کهنسال‌مان ایران؛ باشد که از رهگذر مرور بر احوال شاعران و ترنم شاعرانه‌های‌شان لحظات‌تان لبریز خیال‌انگیزترین و لطیف‌ترین کلمات موزون باشد.

نظر شما چیست؟

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

https://soundcloud.com/pmp_9/parse-5-akhavan-sales